وانیویس مار زوانی روج ره / اعلامیه گیلکی به مناسبت روز زبان مادری

زوان آینه‌ای ایسه جه فرهنگ و داب أمی سامانˇ مردؤمان کی تارئخˇ میان چکؤده ببؤسته و مسئلهٰ‌ن و پدیده‌ٰن ایته سامانهٰ بطور کاملا اختصاصی واگؤئه کؤنه. زوانه کی قومان مختلفَ کس‌کسˇ جأ جؤدا کؤنه و بنوعی عامل اتحاد اقوام مؤختلف ایسه. أنه‌ره تا زوماتی کی مردؤمانˇ زوان زنده ببه أشأن قوم و هویت هم جخترأ نشه و زنده مانه. هویت و زوان همدیگرˇ أمرأ تؤشکه بخؤردید و نشه أشأنه جه هم جؤدا کؤدن و أتو معنا دئه کی اگه شیمی زوان بمرد، بدانید کی شیمی هوییت هم بمرده. اهمییت زوان پؤر زیاد ایسه أنه‌واستی چندین حمایتی سازمان (ملی-دولتی) کشوران مختلفˇ میان ایجاد ببؤسته. أن‌میان یونسکو هم ایته روجهٰ حفظ کؤدنˇ زوانانˇ ره معرفی بکؤده.

گیلکی هم باخی زوانانˇ مانستن جه خؤ سرزمین بأمؤ دأره و جه أن آب و خاک ریشه بیگیفته. گیلکان اعراب فوتورکستنˇ زومات، خؤشانˇ زوان و هویتˇ واسی خون بدأیید و مغولانˇ جؤلو جه گیلکی مؤحافظت بکؤدید. گیلانˇ پادشاه‌ٰن در مقابل صفوی شاهٰ‌ن بئسه‌ئید و اونه پسی میرزا کوجی خان و گیلکان جه خوشانˇ هویت(زوان و سرزمین) در مقابل روسان مؤحافظت بکؤدید. اصلا چرأ را دور بیشیم!؟ تا أن ۵۰ سال پیش اگه گیلانˇ گورابانˇ میان بوشو‌ بید دِئید کی کسی غیر گیلکی هیچ زوانی‌ئه نفهمه و گیلکی تنها زوانی بؤ کی به زاکان یاد دئید.

گیلکی مؤشکل جه اویه سرأگیفته ببؤست کی سلسله پهلوی و شخص رضا شاه ایرانی‌ ناسیونالیسمهٰ براساس فارسی زوان شکل بده. أنه‌ره گیلانی‌ئن دو زوان گیلکی و فارسی‌ئهٰ یاد بیگیفتید و زبان‌شناسانˇ قولی گیلکان دو زبانه ببؤستیدی. گیلکانˇ زاکان واستی مدرسه میان فارسی درس بخأنده‌بید و گیلکی‌ کوچه و خیابان زوان ببؤسته‌بؤ. بدترین توهینانه گیلکانˇ ره چأکودید و اونه ورجا هویت و زوان فارسی‌ئه بوأردید گیلانˇ میان. أن باعث ببؤست ایته زوان به سمت نابودی بشه و ایته زوان به اوج فرسه! گیلکان کی دامیشک دوس دأشتید پیشرفت بکؤنید، راحتی زاکانˇ واستی جه خؤشانˇ زوان دیل بکندید و خؤشانˇ زاکانه فارسی یاد بدأیید. لیمه دوران پهلوی اون همه سرکوب و توهین و ناخوشی أمرأ تومامهٰ بؤست. رضا شاه و اونه زای أمی زوان و هویتهٰ تا کؤشتنˇ مرز ببردیید ولی گیلکی جه پهلوی زومات تا هسأ ایته عقاب ایسه کی أنه بال بشکفته ولی هنؤزم أنه دیلˇ دورون پؤر ناجه دأره. أن عقاب أمی رافا ایسه تا دوواره اونه قووت پرواز فأدیم. گیلکی زوان، گیله زاکان دیلˇ میان زنده ایسه و أمان وا أمی زوانَ دوواره از نو چأکونیم. دِ بهانه گیفتنَ ره وخت نأریم، أمان وا گیلکی بینیویسیم و و گیلکی بخأنیم و ناجه بدأریم تا ایته روج گیلکی مدارسˇ میان تدریس ببه …

 

زبان آینه ای از فرهنگ و آداب‌ورسوم مردم های یک سرزمین است که در طول تاریخ شکل می‌گیرد و مسائل و پدیده های یک سرزمین را به شکل اختصاصی تفسیر می‌کند. زبان اقوام مختلف را از هم جدا می‌کند و عامل پیوند مردمان یک قوم است. بنابراین تا زمانی که زبان قومیت های مختلف زنده باشد هرگز هویت مردمان فراموش نمی‌شود. زبان با هویت فردی و اجتماعی مردم آمیخته است و نمی‌توان آنها را از هم جدا کرد. بدین معنی است که اگر زبان یک قوم بمیرد هویت آن قوم هم نابود می‌شود. به دلیل اهمیت زبان تعداد زیادی سازمان های دولتی برای حمایت از زبان های ملی تشکیل شده است. در این میان سازمان هایی همچون یونسکو برای حفظ زبان های زنده‌ی جهان تلاش می‌کند.

گیلکی هم مانند دیگر زبان ها از سرزمین مادری خود ریشه گرفته. گیلکان در زمان حمله اعراب از زبان و هویت خود دفاع کردند و در مقابل مغول ها زبان گیلکی را حفظ کردند. غریب‌شاه و پادشاه های گیلان در مقابل شاه های صفوی ایستادگی کردند و بعد از آنها میرزا کوچک خان جنگلی از گیلکی در مقابل روس ها محافظت کرد. اصلا چرا راه دور بریم!؟ تا همین ۵۰ سال گذشته در روستا های گیلان هیچکس غیر از زبان گیلکی با هیچ زبان دیگری آشنایی نداشت و گیلکی تنها زبانی بود که گیلانی ها به فرزندان خود آموزش میدادند.

مشکلات زبان گیلکی به دلیل ناسیونالیسمِ ایرانی بر پایه آموزشِ سراسری زبان فارسی از سلسلهِ دیکتاتوری پهلوی آغاز شد. بنابراین گیلانی ها دو زبان فارسی و گیلکی را یاد گرفتند و از نظر زبانش‌شناسی قومی دو زبانه شدند. کودکان گیلک باید با زبان فارسی درس می‌خواندند و گیلکی تبدیل به زبان کوچه ها و خیابان ها شده بود. انواع فحش ها و جوک ها را برای گیلکان ساختند و در مقابل آن هویت و زبان فارسی را به گیلان آوردند. این سیاست باعث شد یک زبان به سمت نابودی برود و یک زبان به اوج برسد! گیلک ها که همیشه دوست داشتند پیشرفت بکنند برای راحتی فرزندان خود از زبان مادری خود دل می‌کندند و به کودکان خود فارسی یاد می‌دادند. دوران سیاه و تاریک پهلوی با آن همه سرکوب و توهین تمام شد. رضا شاه و فرزندش زبان و هویت گیلکی را تا مرز نابودی پیش بردند. گیلکی از دوران پهلوی تا حالا همانند عقابی است که بالش شکسته ولی در دل خود آرزو های بسیاری دارد. این عقاب منتظر ماست تا دوباره به آن قدرت پرواز بدهیم. زبان گیلکی در دل فرزندان گیلک زنده است و منتظر ماست تا دوباره آن‌را از نو بسازیم. دیگر وقت بهانه گرفتن نداریم و باید گیلکی بنویسیم و بخوانیم و امیدوار باشیم که یک روز گیلکی در مدارش ایران تدریس بشود.

 

 

پیام خانم ایرینا بوکووا مدیرکل یونسکو به مناسبت روز جهانی زبان مادری ۲۱ فوریه ۲۰۱۵

 http://wa2.www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/ERI/banners/slogan_IMLD_2015_en.png

2 دیدگاه در “وانیویس مار زوانی روج ره / اعلامیه گیلکی به مناسبت روز زبان مادری

  • اردیبهشت ۲۵, ۱۳۹۴ در۱:۰۸ ب.ظ
    پیوندیکتا

    باتشکر فراوان از تلاش شما در بر پایی ازاین سایت.
    شما رو دنبال میکنم.

    پاسخ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *