توصیف نواحی جنوبی کاسپین در سفرنامه دولاواله

پیترو دولاواله جهانگرد ایتالیایی در دوران صفویه مدت ۷ سال را در نفاط مختلف ایران به ویژه اصفهان به سر برد حاصل تجربیات و مشاهدات ۷ ساله خود را در سفرنامه ای گرد آورد کتاب مذکور سالهای مدیدی در محافل فکری و آکادمیک اروپا یکی از بهترین منابع در شناساندن ایران عهد شاه عباس محسوب شده و کمک بزرگی به محققان نمود.پیترو دلا واله (به ایتالیایی: Pietro Della Valle) (زاده ۱۵۸۶ – درگذشته ۱۶۵۲) جهانگردی بود که به چند کشور شرقی سفر کرد.
او در خانواده‌ای اشرافی در رم به‌دنیا آمد. مدتی به تحصیل ادبیات پرداخت و زبان‌های لاتین و یونانی را آموخت. پس از شکست در عشق تصمیم گرفت به زیارت سرزمین مقدس برود. نخست با کشتی به قسطنطنیه رفت و یک سال در آنجا ماند. در این مدت زبان ترکی و کمی عربی آموخت. سپس به اسکندریه در مصر رفت. پس از آن به اورشلیم و بعد به دمشق و حلب سفر کرد.او در تاریخ ۴ ژانویه ۱۶۱۷ (میلادی) مطابق ۲۵ ذی‌الحجهٔ سال ۱۰۲۵ق از راه بغداد وارد ایران شد. در این زمان ایران در جنگ با عثمانی بود. وی در دوران سلطنت شاه عباس ، مدت هفت سال در ایران اقامت کرد و در چندین سفر از ملازمان شاه عباس بود.
 

در زمان جنگ شاه عباس برای بیرون راندن پرتغالی‌ها از جزیره هرمز، از ایران به سوی هند رفت. مدتی در هند سفر کرد و بعد از راه بصره و بندر اسکندرون و قبرس به رم بازگشت و مورد استقبال پاپ اوربان هشتم قرار گرفت.گقته می‌شود نخستین مورد مستند از بردن گربه ایرانی به اروپا به دست او بوده است.
او در سال ۱۶۵۲ در شهر رم از دنیا رفت. سفرنامهٔ وی بنام Cose e parole nei viaggi di Pietro Della Valle حاوی قسمت مهمی در بارهٔ ایران صفوی است.

 

یکی از جالب توجه ترین بخشهای سفرنامه دولاواله، اختصاص به عبور وی از سلسله جبال البرز و دیدار از نواحی سرسبز و خرم جنوب کاسپین دارد. دولاواله در بدو ورودش به این منطقه به خوبی متوجه تفاوتهای بنیادی طبیعت زیبا و دل انگیز این ناحیه با مناطق مرکزی و خشک و بی آب و علف فلات مرکزی ایران گردید به گونه ای که این تفاوت و تمایز بارز را با قلم توانایش اینگونه توصیف می نماید:
 
«تقریبا کلیه سرزمینهایی که ما تا اینجا در عقب سر نهادیم خالی از درخت و به کلی بایر بود اما بالعکس سرزمینی که اکنون به آن قدم نهاده ایم پوشیده است از بیشه های انبوه و مملو است از جویبارهای روانبخشی که در دامان کوهستانهایی مستور از درختان بسیار بلند و زیبا. این سرزمین به واسطه شباهت تام و تمامی که به خاک اروپا دارد به غایت مرا شادمان ساخته است چه از هنگامیکه من ایتالیا را ترک گفتم هرگز در هیچ نقطه ای از آفریقا یا آسیا که گذرگاه من بود این همه درخت و جویبار ندیده بودم.» (ص۶)

 

همچنین دولاواله توصیفهای دقیقی از جانورانی که در این زیستبوم به سر می بردند می پروراند که مع الاسف با دست اندازی انسان و صنعت به مادر طبیعت نسل برخی از این جانوران منقرض شده و به وااقع بخشی از طبیعت مناطق جنوبی کاسپین دچار نابودی شده که خسران بزرگی برای نسل کنونی است. به تعبیر دولاواله، این بیشه های وسیع و انبوهی که کمربندوار گردادگرد دریای کاسپین را فراگرفته بود و در بعضی نقاط تا دریا امتداد می یافت مامن انواع جانوران درنده از قبیل شیر، ببر، خرس، گرگ و کفتار بود اما آنچه در این سفر علاوه بر خرمی و سرسبزی اراضی، خاطر پی یترو را شادمان می سازد فروتنی و خوش مشربی و میهمان نوازی مردم محلی بوده است. وی می نویسد:
 
«از آنچه بر سبیل مقدمه گفتم می توانم نتیجه بگیرم که نفوس این محل، حتی پست ترین افرادش چنان مودب و بی ریایند که انسان از اطوار و اخلاق ایشان به شگفت می افتد این خاک هیرکانیا به جای آنکه به قول پیشینیان سرزمین نامساعدی باشد که در آنجا فقط درنده ترین ببرها زندگی کنند اکنون به چشم من عالی ترین کشوری می آید که در آسیا وجود دارد شکی ندارم که ساکنان این خطه، بهترین و مهربان ترین خلایق جهانند.» (ص۷)

 

موقعی که این جهانگرد ایتالیایی، گیلان و مازندران را می دید موقعی بود که شاه عباس، سی هزار تن از ارامنه و گرجیان را به گیلان و مازندران کوچ داد و به ایشان مبالغی پول نقد و زمین بخشید تا به ایجاد مزارع و کاشت درختان توت برای پرورش کرم ابریشم مشغول شوند لذا پی یترو دولاواله، هنگامی به صفحات جنوبی کاسپین قدم می نهاد که این نواحی، کانونی از فعالیت مهاجرین مسیحی شده بود. در عهد شاه عباس اول، گیلان و مازندران، بزرگترین مرکز تهیه ابریشم خام در جهان گردید.

یک دیدگاه در “توصیف نواحی جنوبی کاسپین در سفرنامه دولاواله

  • دی ۳۰, ۱۳۹۲ در۱۲:۲۷ ب.ظ
    پیوندیکتا

    خوبه اشاره ای بشه به قسمتی که در جنوب کشور گاو عظیم الجثه رو به دلیل ناتوانی در حمل و نقل و بردن به کشورشون با چکش از خجالتش دراومدن

    پاسخ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *