سیری در مرامنامه جنبش جنگل

برخی از اصول بنیادین مرامنامه جنبش جنگل به شرح زیر است:

 

اصل اول: حکومت عامه و قوای عالیه در دست نمایندگان ملت جمع خواهد شد.
اصل دوم: در جنگل، قوای مجریه در مقابل منتخبین، مسوول بوده و تعیین آنها از مختصات نمایندگان متناوب ملت است.
اصل سوم: کلیه افراد، بدون فرق نژاد و مذهب از حقوق مدنی به طور تساوی بهره مند خواهند بود.
اصل چهارم: آزادی تامه افراد انسان در استفاده کامل از قوای طبیعی خود.
اصل پنجم: الغای کلیه شوون و امتیازات
اصل ششم: مصونیت شخص و مسکن از هر نوع تعرض و حریت اقامت و مسافرت.
اصل هفتم: آزادی فکر، عقیده، اجتماعات، مطبوعات، کار، کلام
اصل هشتم: هر یک از افراد ملت که به سن۶۰ سالگی برسد از طرف حکومت حقوق تقاعد خواهد گرفت.
اصل نهم: تساوی زن و مرد در حقوق مدنی و اجتماعی
اصل دهم: انتخابات باید عمومی و متناسب و مساوی و مستقیم باشد.
اصل یازدهم: هر یک از افراد ۱۸ ساله حق انتخاب کردن و ۲۴ ساله حق انتخاب کردن و انتخاب شدن را دارند.
اصل دوازدهم: منابع ثروت از قبیل خالصجات، رودخانه ها، مراتع، جنگلها، دریاها، معادن، طرق و شوارع و کارخانجات جزو علایق عمومی است.
اصل سیزدهم: مالکیت ارضی با ملاحظه تامین معیشت عمومی تا حدی تصدیق می شود که حاصل آن عاید تولیدکننده می شود.
اصل چهاردهم: ممنوع بودن انحصار و احتکار ارزاق و سرمایه.
اصل پانزدهم: تبدیل مالیاتهای غیرمستقیم به مستقیم تدریجا
اصل شانزدهم: تعلیمات برای کلیه اطفال، مجانی و اجباری است.
اصل هفدهم: انفکاک روحانیت از امور سیاسی و معاشی(اقتصادی)
اصل نوزدهم: دیانت چون از عواطف قلبیه است باید مصون از تعرض باشد.
اصل بیستم: ضبط و اداره کل اوقاف در دست عامه و تخصیص عواید آنها به مصارف عمومی و امور خیریه و صحیه و تاسیس کتابخانه های عمومی.
اصل بیست و یکم: قضاوت باید سریع، ساده و مجانی باشد.
اصل بیست و دوم: تبدیل تنبیهات به اصول تکدیری
اصل بیست و سوم: حبس مقصرین با اعمال شاقه باید به مدرسه و دارالتربیه اخلاقی تبدیل شود.
اصل بیست و چهارم: ورزش و مشق نظامی برای مدارس ابتدایی و متوسطه اجباری است.
اصل بیست و پنجم: برای تحصیل فنون نظام، مدارس عالیه تاسیس خواهد شد.
اصل بیست و ششم: در مقابل تهاجمات ضد اصول اجتماعی و تجاوزات کشورستانی، دفاع از وظایف عمومی و اجباری است.
اصل بیست و هفتم: ممنوع بودن کار مزدوری برای اطفال زیر ۱۴ سال
اصل بیست و هشتم: برانداختن اصول بیکاری و مفت خواری به وسیله ایجاد موسسات و تشکیلاتی که تولید کار و شغل می کنند.
اصل بیست و نهم: ایجاد و تکثیر کارخانجات با رعایت حفظ الصحه کارگران.
اصل سی ام: تقلیل ساعات کار در شبانه روز به هشت ساعت و استراحت عمومی اجباری در هفته یک روز.
اصل سی و یکم: تاسیس دارالعجزه و مریضخانه های عمومی و مجانی
اصل سی و دوم: رعایت نظافت و حفظ الصحه در مجامع و منازل و مطبخها و کارخانجات و غیره.
اصل سی و سوم: انتشار قوانین صحی در بین عامه.
اصل سی و چهارم: جلوگیری از امراض مسریه و مسکرات، منع استعمال افیون و سایر مواد مخدر.
[منبع: ماهنامه شاهد یاران، شماره ۱۲، آذر ۱۳۸۵]

 

ملاحظه می شود که بسیاری از اصول مرامنامه جنبش جنگل حتی امروزه و در قرن بیست و یکم بدیع و نوآورانه و مترقی جلوه می نمایند. حال، چنانچه این مقایسه را در ظرف زمانی ایران عقب مانده ۱۰۰ سال پیش و اسیر در چنبره حکومت قاجار صورت دهید، به عمق این بداعت بیشتر واقف خواهید شد.
بسیاری از اصول این مرامنامه، قابل قیاس با آرمانهای انقلاب مشروطه و در جهت احیاء آن می باشد. بنابراین، می توان جنبش جنگل را در امتداد اصول و اهداف انقلاب مشروطه تصور نمود.
متاسفانه اخیرا مشاهده می شود برخی از طرفداران خانواده پهلوی با تلاش در جهت بت سازی و اسطوره پردازی خیالی از شخصیت رضاخان، اقدام به لجن پراکنی به منظور مشوه جلوه دادن چهره میرزا و یاران جنبش جنگل نموده اند و بعضا با الفاظی نظیر راهزن، شورشی و …. القابی را که شایسته فرمانده بریگاد قزاق است به میرزا و جان برکفان جنبش جنگل نسبت می دهند. با تامل در این مرامنامه به خوبی مشخص می شود که نهضت جنگل در جهت احیاء و تداوم انقلاب مشروطه اقدام می نمود و برعکس، این رضاخان بود که با عملکردش، آرمانهای مشروطیت را به قهقرا سوق داد.
 
در اینجا خوب است از نطق شجاعانه دکتر محمد مصدق در مجلس موسسان قانون اساسی که درصدد تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی و انتقال تاج و تخت به رضاخان بود یاد کنیم در این برهه زمانی، رضاخان نخست وزیر بود و بر اساس رای مجلس موسسان قصد تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی را داشت. دکتر مصدق در نطق خود به شکلی هوشمندانه خاطرنشان ساخت: اگر قرار است رضاخان بر مبنای اصول مشروطیت حکومت کند، نخست وزیری برای وی بهترین سمت است چرا که در مشروطه، پادشاه، نقشی تشریفاتی دارد و کاره ای نیست و یا اینکه هدف دیگری در جریان است و قرار است رضاخان به یک پادشاه مطلق العنان بدل شود که در اینصورت نقض مبانی مشروطیت خواهد بود.
 
به عبارت دیگر، مصدق به خوبی می دانست که رضاخان قصد الغاء جنبش دمکراتیک مشروطیت را دارد که به قیمت خون شهدایی چون میرزا جانگیرخان صور اسرافیل ملک المتکلمین و نیز صدها تن از مجاهدین آذربایجان و گیلان و…. حاصل شده بود.
خوب است طرفداران رضاخان نگاهی به این مرامنامه مترقی یاران نهضت جنگل بیندازند و آن را با عملکرد رضاخان مقایسه نمایند. به سخنرانیهای مردان شجاع و سلیم النفسی چون مصدق رجوع کنند و بعد در پیشگاه وجدان خود داوری کنند که راهزن و خائن واقعی، چه کسی بود؟ و چه افرادی درصدد احیاء آرمانهای انقلاب مشروطه مردم ایران بودند؟ 
بر اساس اصل اول مرامنامه جنبش جنگل،مشروعیت قدرت و مقامات حاکم به رای ملت و نمایندگان منتخب آنها واگذار شده است. این اصل به خوبی فلسفه سیاسی حاکم بر تفکر میرزا و یارانش را هویدا می سازد. لازم به ذکر است که سران جنبش جنگل در برهه ای از تاریخ این اصل را نقطه شروع اندیشه ورزی سیاسی خود می دانستند که بسیاری از روشنفکران و سیاسیون ایرانی، دمکراسی و انتخابات را برای جامعه عقب مانده ایران، زودرس تصور نموده و دربه در به دنبال یک حاکم مقتدر برای اعمال زور و دستیابی به توسعه آمرانه بودند.
اصل دوم نیز در ادامه اصل نخست، مشروعیت مقامات حاکم را به صراحت، منبعث از رای نمایندگان مردم می داند.
اصل سوم از نقاط درخشان مرامنامه جنگل است چرا که صریحا متذکر می گردد که کلیه آحاد جامعه فارغ از تعلقات قومی، نژادی و مذهبی از حقوق مدنی مساوی برخوردارند. این بخش از مرامنامه را در آن دوره زمانی، تنها می توان با قوانین اساسی منتج از انقلابات فرانسه و آمریکا قیاس نمود.
اصول چهارم و ششم و هفتم بر آزادی انسان بما هو انسان و حراست از آزادیهای اساسی فردی تاکید دارند. این آزادی برای بالفعل سازی استعدادهای بالقوه انسانی ضرورت بنیادی دارد و همچنین مشخصا در اصل هفتم بر مفهوم اساسی آزادی بیان، مطبوعات و آزادیهای سیاسی تاکید ویژه شده است.
 
اصل پنجم بر نفی و رد امتیازات و القاب اشرافی و موروثی و مبتنی بر رانت استوار است.
اصل هشتم، یک اصل مترقی اجتماعی است و بر نظام بازنشستگی و تامین اجتماعی برای کسانی که سن کار کردن را طی نموده اند صحه می نهد. به نظر می رسد این اصل به خوبی بیانگر اعتقاد میرزا و سران جنبش جنگل به نوعی دمکراسی اجتماعی و ترویج حداقل سطح رفاه و درآمد برای کلیه آحاد جامعه باشد.
اصل نهم، ناظر بر تساوی زن و مرد در حقوق مدنی و اجتماعی می باشد که در جامعه مردسالار عصر قاجاری ایران، نوعی رنسانس و بدعت محسوب شده به خوبی جایگاه زنان در اندیشه سیاسی رهبران انقلاب جنگل را مشهود می سازد.
اصل دوازدهم بیانگر تعلقات اقتصادی چپگرایانه می باشد چرا که حتی مالکیت کارخانجات و معادن را هم از نوع مالکیت عمومی قلمداد می نماید.
اصل سیزدهم، در جامعه فئودالی و مبتنی بر سیستم زمینداری ارباب-رعیتی، دست کمی از یک انقلاب بنیادین ندارد چرا که بر اساس این اصل، مالکیت ارضی، ناشی از کار دهقان و زارع سهم بر بوده و سود نامشروع ارباب فئودال را از آنجا که وی در تولید محصول، نقشی ندارد عملا به رسمیت نمی شناسد. این اصل در شرایطی جزو مرامنامه نهضت جنگل قرار می گیرد که تقریبا در کلیه مناطق ایران نظام زمینداری ارباب-رعیتی به شکلی خدای گونه تقدیس و تبلیغ و ارباب زمیندار، مالک جان و مال و هستی رعیت محسوب می شد.
 
بی تردید درج چنین اصلی در مرامنامه، با توجه به شرایط جامعه فئودالی آن موقع ایران، نشان از روحیه تحول خواهی مبارزان جنگل داشت.
هواداران خانواده سلطنتی پهلوی همواره یکی از دلایلی که در اثبات نوسازی جامعه ایران از سوی محمدرضاشاه اقامه می نمایند همین انقلاب سفید یا الغاء نظام زمینداری ارباب-رعیتی است در حالیکه دهها سال قبل از آن مطالبه اجرای همین اصل توسط سران نهضت جنگل با شدت و حدت تمام سرکوب و حمل بر راهزنی و سلب مالکیت خصوصی و ترویج کمونیسم گردید.
اصل شانزدهم، بر تحصیلات رایگان و اجباری برای کودکان تاکید داشت و اصل نوزدهم بر آزادی انتخاب دین و مصونیت فرد از تعرض به علت باورهای دینی اهتمام دارد.
اصل بیست و یکم ناظر بر اصول عادلانه دادرسی و محاکمات جزایی برای تمامی اقشار جامعه، اعم از فقیر و غنی است.
اصول بیست و نهم و سی ام بر تضمین حقوق کارگران و تقلیل ساعات کاری استوار است.
اصول سی و یکم، سی و دوم و سی و سوم بر گسترش و توسعه زیرساختهای بهداشتی-درمانی به نحوی که به صورت عادلانه در اختیار کلیه آحاد جامعه باشد تاکید دارد. به راستی باید از کسانی که میرزا و یارانش را راهزن می خوانند پرسید، کدام راهزن و سارق است که مرامنامه و مشی نظری و عملیش را بر تاسیس و ساخت بیمارستان و مراکز بهداشتی-درمانی استوار سازد؟
 
در انتها لازم می دانم خطاب به آن دسته از افرادی که از رضاخان تصویر یک قهرمان ملی در راه مبارزه با دشمن خارجی را جعل می کنند به این حقیقت مسلم تاریخی اشاره کنم که تنها جنگ وی با دشمن خارجی در جریان نبرد با متفقین صورت گرفت و ارتش به اصطلاح شکوهمند وی حتی قادر نبود ۴۸ ساعت هم مقاومت کند و متفقین به راحتی وارد تهران شده و وی را با خواری و ذلت از سلطنت، خلع و به جزیره موریس تبعید نمودند. این در حالی بود که در برهه زمانی موصوف، متفقین شدیدا درگیر جنگ با آلمان نازی و هم پیمانانش بوده و قسمت اعظم نیروهای ارتش و استعداد نظامیشان در جبهه های اروپا درگیر بود و تنها با بخش کوچکی از قوای نظامی خود به ایران حمله نمودند،این را مقایسه کنید با نبرد شجاعانه میرزا و فدائیان جنبش جنگل با روسهای تزاری و انگلیسیها در حالیکه تنها سلاح مبارزان جنبش جنگل، یک تفنگ ابتدایی بود.
به نظر می رسد وقت آن فرارسیده است که فارغ از انگ زنیهای ایدئولوژیکی طرفداران خانواده پهلوی، به بازخوانی تاریخ پرداخت، چرا که در پرتو فاکتهای تاریخی، هیچ کس قادر به مشوه جلوه دادن چهره سرافراز مبارزان جنگل نخواهد بود.

4 دیدگاه در “سیری در مرامنامه جنبش جنگل

  • شهریور ۳, ۱۳۹۲ در۳:۳۳ ق.ظ
    پیوندیکتا

    دوست عزیز از شما خواهش می کنم به پرسش من پاسخ دهید
    ۱)منابع تامین مالی وخرید اسلحه از کجا تامین می شد
    ۲)در کتاب تاریخ معاصر سال سوم دبیرستان نظام قدیم سال ۱۳۷۰ خواندیم که تبانی رضاخان با روسیه باعث عدم ارسال اسلحه و مایحتاج لازم به جنبش جنگل گردیدو همین امر باعث شکست این جنبش گردید با استنادبه منبع ذکر شده به نطر شما اتکا داشتن یک جنبش به یک کشور ایران خوار توجیح پذیر است

    با سپاس فراوان از شما دوست گرامی

    پاسخ
    • شهریور ۴, ۱۳۹۲ در۲:۴۶ ب.ظ
      پیوندیکتا

      اشکان عزیز اگر منظور شما ادریافت سلاح از سوی میرزا از روسیه شوروی است باید مطلع باشید در آن زمان میرزا رهبر مشروع و مردمی انقلاب محسوب میشد و به عنوان رهبر انقلاب حق و بلکه وظیفه داشت برای حراست از انقلاب از هرجا که صلاح بداند سلاح تهیه نماید کما اینکه امروزه نیز دولتهای مشروع در سراسر عالم به منظور دفاع از خود دست به این کار میزنند و کسی این را حمل بر وطن فروشی نمی کند کما اینکه حکومت فعلی ما برای دفاع از کشور به حق از جوامعی چون چین و روسیه سلاح تهیه می کند و رژیم گذشته نیز از آمریکا تامین سلاح می نمود مهم این است که استقلال کشور در این میان وجه المصالحه نشود کما اینکه مشی میرزا نشان داد هرگز اینگونه نبوده و در ضمن در نظر داشته باشید در آن رمان انقلاب اکتبر در روسیه به وقوع پیوسته بود و انقلابیون روس داعیه دفاع از ملل مظلوم و تحت ستم را داشتند و در آن زمان هنوز ماهیت شوروی برملا نشده بود ولی شما حتی یک سند نخواهید یافت که میرزا کوچکترین باجی از جهت استقلال کشور به روسها داده باشد

  • شهریور ۳, ۱۳۹۲ در۷:۰۰ ق.ظ
    پیوندیکتا

    جالب اینکه تمام مستبدین در تاریخ معاصر با تکیه بر اربابان استعمار به استثمار وبهره کشی از منابع انسانی وکانی و تمامی هست ونیست میهنمان دست زده اند و تاریخ را چنان نعل وارونه میزنند که گویا تمام سلحشوران راه استقلال وآزادی وابسته بوده اند”در صورتیکه به گاهی مستندات وادله محکم “بعنوان نمونه نقش سیا در ۲۸مرداد”خود ایشان در پس پرده با توطئه و دسیسه به روی کار آمدند.ودر طول سالها به درازای تاریخمان به چپاول قتل وتجاوز به مال وناموس مردم دست زدند “و گرنه ژنرال آیرونساید مستشار ومهره استعمار پیر بلا شک در کودتا سوم اسفند بازیگر اصلی بود”وبگمان اینگونه تطهیر مستبدین تاریخ و لجن پراکنی علیه ستارگان منور تاریخ ..مانند میرزاکاری عبس وبیهوده است.وما نگاهمان به فردای پر امید است نه به گذشته تاریک وتیره”وانگهی هر لیدر یک جنبش برای ماندگاری آن جنبش به تمام ابزار به شرط عدم خیانت به میهن ومردمش میتواند دست بزند تا به اهداف جنبش نزدیک شود “و به یقین اگر روسیه وشوروی سابق منافعی در میرزا برای منافع ملی خود میدیدند “میرزا را وجه المصالحه صلح با انگلیسیها قرار نمیدادند..وضمن اینکه منشور مترقی جنگل خود گویای مترقی بودن وتدارک جامعه مدرن برای ایران وبالاخص برای مردم گیل بود….

    پاسخ
  • آبان ۴, ۱۳۹۲ در۹:۵۶ ق.ظ
    پیوندیکتا

    بهنظز من هر کسی که قدمی برای آزادی و استقلال و عدالت برداشته است قابل احترام و ستایش است. شرایط سیاسی حاکم در آن زمان اگر باعث شده باشد میرزا از کشوری همچون شوروی سلاح خرداری کرده باشد، دلیل بر فاسد بودن وی نیست . آنچه از این مرامنامه بر می آید آن است که آنها در آن زمان به فکر آینده ایران به صورت اصولی و سیستماتیک بودند حال آنکه رضا خان هم با مکانیزاسیونی که به وجود آورد به کشور خدمت کرد . من هر دو را از زحمتکشان این کشور می دانم ولی اندیشه مترقی را همیشه بر عمل مترقی تر جیح می دهم

    پاسخ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *