لافند بازی نمایش سنتی گیلان

از نمایش های سنتی گیلان که بیشتر در جشن هایی مثل عروسی، عید نوروز و یا در بازارهای هفتگی اجرا می شد، بندبازی است. در گیلان به آن لافندبازی نیز گفته می شود و مانند همان بندبازی در سیرک است. نمایش بر روی طنابی که از روی دو میله فلزی و چوبی محکم و ضربدری شکل گذشته و در دو طرف مهار شده، انجام می شود. اصلی ترین فرد نمایش پهلوان نام دارد که بر روی طناب ها با پای برهنه راه می رود و برای تعادل خود چوبی بزرگ به نام لنگر در دست می گیرد. پهلوان با ایستادن داخل تشت و یا قابلمه بر روی طناب راه می رود. گاه با دوچرخه ای که لاستیک آن را برداشته اند فواصل دو تیر را می پیماید. قرار دادن صندلی داخل یک سینی و نشستن روی صندلی و حفظ تعادل در همان حالت، از جمله عملیات دشوار این افراد است. در پایین طناب شخصی که لباس مسخره ای پوشیده و به یالانچی پهلوان مشهور است با لودگی و مسخرگی به تقلید از پهلوان می پردازد. نقاره چی و سرناچی نیز با نواختن آهنگ، تماشاگران را در فضای شاد این نمایش سهیم می سازند.

 

اعضاء گروه لافند بازی:

پهلوان لافندباز: این فرد عملیات لافندبازی یعنی راه رفتن و سایر نمایش ها را بر روی طناب انجام می دهد چنانکه هر چه تسلط پهلوان بر طناب روی بیشتر و عملیات او متنوع تر باشد ، محبوبیت او بیشتر است .
یالانچی: او دستیار پهلوان است و وسایل لازم را در اختیارش قرار می دهد . همچنین میدان را تا آماده شدن پهلوان آماده می سازد یعنی اصلاحاً گرم می کند . یالانچی که به او شیطان ، شیطانک و میان غوله نیز می گویند ، در جمع آوری هدایای نقدی تماشاگران موسوم به دوران شرکت فعال دارد .
سُرناچی: نوازنده ای است که آلات موسیقی محلی از جمله نواختن سُرنا مهارت دارد .
نقاره چی: فردی است که دهل و بعبارتی نقاره می نوازد و با سرُناچی در ایجاد هیجان همراهی می کند .
بجز افراد فوق، کسان دیگری نیز بعنوان همکاران گروه به انجام کارهای خدماتی نظیر آماده سازی دکل طناب و مهیّا سازی زمین نمایش همکاری دارند .

 

وسایل کار و ابزارهای لافندبازی :

لافند یا طناب ضخیم: معمولاً چنین طنابی را از جنس کنف تهیّه می کنند . شادروان پهلوان پرویز خودش (۱۳۸۰-۱۳۲۲) در سال گذشته از ترکیب کنف و ابریشم در بافت طناب جهت مقاوم سازی بهره می گرفت . این طناب حدود ۲۰ متر طول دارد و از ۱۲ رشته و ۴ لایه سه رشته ای تابیده شده و وزنی حدود ۳۰ کیلوگرم دارد .
چهار تیر چوبی یا لوله آهنی بقطر ۵/۲ اینچ که هر کدام در حدود ۵ متر طول دارند و از چوب های جنگلی و یا لوله آهنی تهیّه می شوند .
لنگر: چوبی بلند است که از دو نیمۀ ۳ متری درست می شود و طولی حدود ۵/۵-۵ متر دارد که با یک بَست فلزی به همدیگر وصل می گردند . لنگر که لافندباز تعادل خود را بر روی طناب بوسیله اش حفظ می کند ، اغلب از چوب درختان جنگلی تهیه می شود .
پوشاک پهلوان: پوشاک لافندبازی نوعی لباس پهلوانی است . این لباس سبک و چسبان بنابر سلیقه بندبازان دارای تزئیناتی نیز می گردند .
بازوبند : پهلوان معمولاً بازوبندی بر بازو می بندد که شامل دعاها و یا کلمات مقدس است و بر این باورند که پهلوان را از چشم زخم دشمنان و حسودان مصون می دارد .
لباس یالانچی شامل: پیراهن قرمز ، شلوار زرد یا سیاه با کمربند و کلاه بوقی و اصطلاحاً شیطانی با زنگوله ای آویزان است. یالانچی همچنین صورتش را با ذغال و یا سایر مواد مشابه سیاه می کند .
وسایل عملیات: دوچرخه ، صندلی ، سینی فلزی ، لحاف و تشک ، شیشه چراغ ، بطری نوشابه ، دیگ بزرگ و نظایر آنها .

 

مواقع اجرای نمایش لافندبازی:

لافندبازی در فصل تابستان (اوایل تیر تا اواخر مرداد) ، در پائیز (مهر و آبان) ، در در جشن ها و اعیاد و در برخی عروسی های خانواده های سرشناس برگزار می گردد ولیکن در برخی مواقع در مراسم و جشن های دولتی نیز از این نمایش استفاده می شود . لافندبازی اغلب در فضای آزاد و در میدان محلات انجام می گیرد و این نمایش در شرایط جوّی نامناسب نظیر بارندگی ، در ایام کار و فعالیت کشاورزی ، در ایام سوگواری مذهبی و ماه های محرّم و صفر و رمضان اجرا نمی شود . لافندبازان اغلب مزد زحمات خود را از طریق وجوهات تماشاگران (دوران) دریافت می کنند مگر اینکه قبلاً توافقاتی با صاحب مجلس داشته باشند .

 

 شیوه اطلاع رسانی مراسم :  شیوه خبر کردن مردم در گذشته با نواختن نقاره بود ولی در سال های اخیر بوسیله بلندگو و یا چاپ پوسترهای آگهی و تبلیغاتی انجام می گیرد .

 

 عملیات و نمایش های مرسوم در لافندبازی :

پهلوانان لافندباز معملاً اقدام به اجرای نمایشات متنوعی می کنند که برخی از قدیم مرسوم بوده اند و برخی نیز بصورت ابتکاری و خاص هر یک از این هنرمندان می باشد . لافندبازی از یکسو نمایشی جذاب و گیرا است امّا از جانب دیگر بسیار خطرناک و مرگ آفرین می باشد بطوریکه اگر پهلوان در اثر عدم تمرکز و خطا ، تعادلش را از دست بدهد آنگاه خطر مرگ او را تهدید خواهد کرد . پائین آمدن پهلوان از طناب و یالانچی را بر دوش گرفتن و بالای طناب بردن . مَجمعه و صندلی را بالای طناب بردن :برای اینکار صندلی را داخل مجمعه می گذارند و روی صندلی می نشینند و به همین حالت از روی طناب می گذرند.
 
غذا خوردن بالای طناب ، سینی غذا در دست ، لنگر بر دوش ، وسط طناب ایستادن و با یالانچی به سؤال و جواب پرداختن مثلاً یالانچی می پرسد پهلوان شما چرا تنها غذا می خوری و مرا دعوت نمی کنی؟ و پهلوان پاسخ می دهد که من کار کرده ام و غذا می خورم ، تو هم کار کن و غذا بخور . دیگ و تشت را بالای طناب بردن، بطوریکه دیگ را داخل تشت می گذارند و بحالت دوپا درون دیگ از روی طناب عبور می کنند . بستن شیشۀ چراغ گردسوز و یا بطری نوشابه به کف پا و در این حالت با نوک پا از روی طناب می گذرند . بردن سینی چای بر روی طناب و نوشیدن آن . کشتی بر بالای طناب با یالانچی.
 
پرواز مرگبار، در این نمایش دو پا را با طناب می بندند و خود را به پائین پرتاب می کنند . عبور از روی طناب با چشمان بسته . بردن رختخواب بر بالای طناب و خوابیدن روی آن . عبور با دوچرخه از روی طناب . دو پا در دیگ بصورت دو گام زدن با دیگ از روی طناب عبور می کنند . سه طفل را روی طناب می برند، در این موارد یک طفل را به کول و دو طفل را بصورت متصل به دو تاب به کمک طناب دو متری که به مچ پاهای پهلوان بسته شده اند و پهلوان با پاهای خود آنها را به حرکت در می آورد و بدینطریق از روی طناب می گذرد .

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *