لزوم احیاء بازارهای هفتگی و روستایی گیلان

یکی از جلوه های جالب توجه اقتصاد روستایی گیلان، بازارهای هفتگی محلی است که در یکی از ایام هفته در شهرها و روستاهای استان تشکیل می شود و علاوه بر اینکه مکانی برای مبادله محصولات زراعی و صنایع دستی بومی استان است مضاف بر آن از محملهای نمایش فرهنگ بومی اصیل مردمان این دیار است. به نظر می رسد که قدمت این بازارهای محلی به صدها سال قبل برمی گردد چراکه سفرنامه نویسان و گردشگران داخلی و خارجی که از گیلان دیدار نموده اند در خاطرات خود از این بازارهای محلی به عنوان یکی از مظاهر بی بدیل فرهنگ بومی و محلی گیلان یاد کرده اند.
 
به عنوان مثال رابینو در کتابش از چهارشنبه بازار و جمعه بازار چوکام ذکر می کند و یا بوهلر در کتاب سفرنامه و جغرافیای گیلان و مازندران از بازارهای محلی و پررونق گیلان مانند پیربازار صراحتا نام می برد. به نظر بسیاری از پژوهشگران رشد شهرنشینی در گیلان ارتباط نزدیکی با بازارهای روستایی داشته و پایه های نخستین شهرها و شهرکهای گیلان با بازارهای هفتگی گذاشته شده است. از طرف دیگر در طول تاریخ این بازارها به مثابه حوزه عمومی عمل نموده و نقش آگاهی بخشی اجتماعی و سیاسی را ایفا می کرده است و در نهضتهای دهقانی بالاخص جنبش انقلابی جنگل بدل به محلی برای تبادل آراء روستائیان و متعاقب آن رشد آگاهیهای سیاسی و اجتماعی در میان آنها بوده است.
 
در عصر کنونی، احیاء بازارهای هفتگی می تواند یکی از راهکارهای اساسی برای توسعه اقتصاد روستایی گیلان قلمداد گردد. راهکاری که نه بر اساس برنامه ریزی برنامه ریزان پشت میزنشین شهری بلکه از دل نیازهای بومی و محلی ساکنان روستاهای گیلان برخاسته است. بدون تردید یکی از راههای اساسی توسعه اقتصاد روستایی گیلان، رشد بازارها و بازاریابی برای محصولات روستایی اعم از تولیدات کشاورزی و صنایع دستی روستایی است و بازارهای محلی، راهکاری خودجوش و درونزا برخاسته از این ضرورت است. ازاینرو لزوم احیاء و ساماندهی این بازارها به عنوان یکی از عوامل موثر در رونق اقتصادی-اجتماعی و توسعه روستایی در گیلان، امری انکارناپذیر است. بازارهای هفتگی، جلوه گاه حیات اقتصادی و اجتماعی یک منطقه هستند. همچنین پیوستگی و تعامل سازنده در روابط اقتصادی روستا- شهر را توسعه بخشیده و از شکاف روزافزون مابین روستا-شهر جلوگیری نموده و به توسعه روابط و تبادلات پویا بین مناطق شهری و روستایی مدد می رساند و در زمینه ارتباط متقابل شهر و روستا نقش سازنده ای ایفا می نمایند.
 
محصولاتی که در بازارهای محلی به فروش می رسند بسته به نوع منطقه و نیز برحسب فصول سال تفاوت دارد ولی طیفی است شامل انواع سبزیجات، مرکبات، صیفی جات، میوه و تره بار، انواع طیور و ماکیان مثل بوقلمون، غاز، مرغ، خروس، اردک، جوجه و تخم آنها و فرآورده های دامی و لبنی مثل کشک، شیر، ماست، پنیر، کره، پوست و در بعضی مناطق، صنایع دستی روستایی و نیز انواع البسه، کفش، جوراب، ظروف و … را شامل می شود.
 
اداره خودجوش بازار توسط روستائیان، جلوه گاه دیگری از همیاری سنتی در میان روستائیان و ابزاری برای جلب و گسترش مشارکت اجتماعی آنان است. این بازارها همچنین جایگاهی برای دیدوبازدید دوستان و آشنایان محلی و نتیجتا ارتقاء و غنی سازی سرمایه اجتماعی و افزایش همبستگی اجتماعی در میان آنها است. همچنین محملی برای نمایش فرهنگ عامه و فولکلور بومی گیلان محسوب می گردد. از آنجایی که این بازارها، نمایشگاهی زنده از عرضه فرهنگ محلی ارائه می دهد می تواند برای گردشگران نیز جذاب باشد. به عنوان مثال در سه شنبه بازار املش، حلقه های مارگیران، معرکه گیران و درویشها دیده می شود. ازاینرو این بازارها که یکی از جلوه های فرهنگ بومی یک ناحیه محسوب می شود از نقطه نظر نمایش اصالت فرهنگی آن سامان نیز حائز اهمیت است.
 

برخی از مزایای این بازارها در توسعه اقتصاد روستایی گیلان را می توان به قرار زیر برشمرد:

 
-نقش آنها در توسعه روستائی و مبادله محصولات روستائی اعم از کشاورزی و صنایع دستی و جلوگیری از مهاجرت روستائیان.
 
-جذب گردشگر
 
-خرید و فروش بدون واسطه و دلال و در نتیجه، عرضه محصولات با قیمت مناسب برای مصرف کننده و نیز سودآوری برای تولیدکنندگان زحمتکش روستائی به دلیل قطع دست واسطه ها و حذف عوامل تورم آفرین (چراکه دست به دست شدن کالاها خود، تورم آفرین است) از اینرو بازارهای هفتگی در افزایش بهره وری اقتصادی نواحی روستایی نقش حائز اهمیتی ایفا می نمایند با گسترش بازارهای هفتگی ازآنجا که امکان عرضه مستقیم محصولات محلی توسط کشاورزان فراهم می شود سبب می گردد تا در نهایت محصولات، با بهای کمتری به دست مصرف کننده برسد که از این طریق موجب کاهش تورم تولیدات زراعی می گردد. در واقع فروش از تولید به مصرف به مفهوم واقعی کلمه در آنها تحقق می یابد. بنابراین یکی از مزایای اساسی بازارهای هفتگی این است که هم امکان عرضه مستقیم محصولات زراعی برای تولیدکنندگان فراهم است و هم از هزینه های فروش و بازاریابی تولیدات کشاورزی به دلیل فروش مستقیم محصولاتشان کاسته می شود. ضمن اینکه مصرف کنندگان نیز کالاهای مصرفی خود را به صورت تازه و سالم و با قیمت مناسب تهیه می کنند. روستائیان در یکی از ایام هفته در این بازارچه های روستایی که به طور موفت یا دائم در برخی از نقاط روستایی استان تشکیل می شود گردهم آمده و محصولات تولیدی خود را به فروش می رسانند. به نظر می رسد این بازارچه ها تاثیر قابل توجهی بر اوضاع اقتصادی خانواده و به ویژه خانوارهای روستایی داشته باشد.
 
-از سوی دیگر، نزدیکی بازار به محل سکونت تولیدکنندگان روستایی، هزینه انتقال محصول توسط وسایل نقلیه را حدف نموده و از این طریق قیمت نهایی اجناسی که به دست مصرف کننده می رسد را کاهش می دهد.همچنین تازه بودن محصولات عرضه شده در این بازارها از ویژگیهای بارز دیگر آنها محسوب می شود. ازآنجایی که این بازارها، محلی برای مبادله صنایع دستی روستایی است، به احیاء صنایع دستی استان نظیر چادرشب بافی، بامبوبافی، سفالگری، حصیربافی، رشتی دوزی، پوشاک محلی و شال بافی که برخی از آنان مع الاسف در حال مرگند، کمک خواهد نمود.
 
-همچنین یکی از جلوه های نامطلوب حیات شهری، حضور گسترده دستفروشان در بازارها است که بدل به یک معضل شهری شده است. در قالب احیاء بازارهای هفتگی استان می توان دستفروشان را نیز در این چارچوب ساماندهی نمود چراکه به نظر نمی رسد بتوان با اقدامات قهری محض و برخورد واحد سدمعبر شهرداری با این معضل که ریشه در اشکالات ساختاری نظام اقتصادی و اجتماعی کشور دارد، مواجهه نمود. همچنین حضور گسترده زنان روستایی به عنوان فروشنده در این بازارها نقش موثری در توانمندسازی اقتصادی زنان و به تبع آن رشد و ارتقاء آنان دارد. از نقطه نظر فرهنگی نیز، از آنجا که در بسیاری از این بازارها فروشندگان با لباسهای محلی به مبادله کالا می پردازند و گویشهای محلی، گوشها را نوازش می دهد از جنبه صیانت از فرهنگ بومی نیز اهمیت دارد و نتیجنا از نظر جذب گردشگران نیز تاثیرگذار است.

 

برخی از مشکلات و موانع اجرایی توسعه بازارهای محلی که برنامه ریزی مسوولان برای رفع آن را می طلبد نیز می توان از قرار زیر دانست:

-فقدان مکان و جایگاه مناسب برای برپایی بازارهای روستایی استان در بسیاری از موارد.
-نبود امکانات بهداشتی مناسب (نظیر دستشویی و …)
-رعایت نکردن بهداشت در عرضه برخی از اجناس.

 
من حیث المجموع، می توان گفت ازآنجا که در این بازارها امکان عرضه مستقیم تولیدات و در نتیجه کسب درآمد بیشتر برای روستائیان فراهم می آید، نتیجتا امکان توسعه اقتصاد محلی را میسر می نماید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *