نبود گیلان در ردیف مالیات دهندگان به داریوش

در منابع تاریخی گفته شده که کوروش ضمن وصیتی سرزمین کادوس و ماد و ارمنستان را به پسر کوچکترش بردیا داد. از اوضاع گیلان در زمان سلطنت کمبوجیه (بین ۵۳۰ پ.م  تا ۵۲۲ پ.و)  و داریوش اول (بین ۵۲۲ پ.م تا ۴۸۸ پ.م) آگاهی چندانی به دست نمی آید. با شناختی که از اقوام گیلانی (آمارد و کادوس) داریم می داند که اساسا این قوم بسیار جنگجو و از هر فرصتی برای حمله و جنگ غنیمت استفاده می کردند و در کوچکترین فرصتی که به دست می آمد شورش میکردند. داریوش هم در کتیبه بیستون شرح خواباندن تمامی شورش ها را به همراه نام سرزمین ها آورده ولی نام کادوسیان در بین آنان نیست. [۱]
 
از طرفی مدرکی نداریم که کادوسیان جزو هخامنشیان بوده اند و در هیچ یک از کتیبه های رسمی شاهان پارس نامی از کادوسی ها و آمارد ها دیده نمی شود .  پس  می توان گفت که اصلا جزء امپراتوری هخامنشیان نبوده اند تا بخواهند شورش کنند. [۲] جالب تر آن که در آن چیزی که معروف شده، سرزمین های مادها، ارمنیان و کادوسیان به بردیا واگذار شده بود. در کتیبه بیستون، داریوش از مادها و ارمنیان نام می برد، ولی از جنگ جو ترین این سه قوم که همان کادوسیان و آمارد ها و کاسپیان هستند نام نمی برد.
 
پس از داریوش، فرزندش خشایارشا (بین ۴۸۶ تا ۴۶۵ پ.م) سلطنت کرد . از رویداد های دوره او، لشکرکشی خشایارشا به یونان بود. خشایارشا این توان را در خود و قومش نمی دید  که با لشکری از پارسیان حمله کند ، به هر تقدیر تمامی توابع و متحدین مستقل هخامنشیان که از می توان کاس پی ها، کاس سی ها، گرگانی ها و سکاها  را نام برد و هرودوت اسامی یکایک این اقوام و نوع لباس و اسلحه سربازان را توضیح داده و با یک حساب سرانگشتی مقدار ارتش خشایارشا را چند ملیونی ارضیابی کرده. درباره کاس پی ها نوشته شده که رهبر آنان در این زمان آریوماردوس فرزند ارتابانوس نام داشت. هردودت درباره آنان نوشته: «کاسپی ها زیر رهبری آریو ماردوس پسر ارتابانوس، نیم تنه پوستی می پوشیدند و شمشیر کج و کمان نی داشتند.» در بین نوشته های این مورخ نامی از  کادوسان و اماردان و تپوران دیده نمی شود. گویا این سه قوم بی طرفی را پیشه کرده بودند و خشایار شاه در جلب اتحاد آنان با توفیق کمتری رو به رو  بود. کادوسی ها و آماردان به هنگام لشکرکشی این پادشاه به یونان از مساعدت به او دریغ می ورزند. [۳]
 
بعد از وی نوبت به اردشیر اول رسید، از اوضاع گیلان در دوران اردشیر اول اطلاعی در دست نیست. فقط در جایی اومستد در بحث مالیات دهندگان به دربار هخامنشی از کاس پی ها و کادوس ها و آماردان نام برده است . نکته ی جالب این است که این اقوام جنگجو و نیرومند که سال ها تجربه جنگ با اقوام مختلف را داشته اند نیاز به حفاظت دربار هخامنشی را نداشته اند .
 
پس از اردشیر نوبت داریوش دوم شد. در دوران سلطنت گیلان دچار قحطی و خشکسالی شد، مردم گیلان برای بدست آوردن غذا به ایلات شمالی هخامنشیان، یعنی در جنوب قلمرو خود که آن موقع کمی اینطرف تر از قزوین و زنجان امروزی بود، حمله کردند. پادشاه ایران برای مقابله با حرکت آنان ارتش را به سمت شمال حرکت داد، ولی دیگر فصل کوچ پرندگان و آمدن آنان به گیلان بود و گیلانیان به درون مرزهای خود بازگشتند، از طرفی ماهی هم در ان فصل زیاد شده بود. ولی چون بیمار شد نتوانست لشکر خود را به گیلان برساند و بواسطه بیماری حمله ای انجام نشد و دیگر هرگز نیز وی حمله ای نکرد.
 
با مرگ داریوش دوم، پسرش اردشیر دوم بین سالهای (۴۰۴ پ.م) تا (۳۵۸ پ.م) سلطنت کرد. پس از چندی برادر کوچکترش، کوروش که مدعی تاج و تخت بود دست به شورش زد و برای تصاحب تاج و تخت به جمع آوری لشکری از مزوران یونانی که در ازای در یافت پول می جنگیدند به قصد تاج و تخت حرکت کرد. دو طرف در ۴۰۴ پ.م در محلی به نام کوناکسا در حوالی بابل به یکدیگر رسیده و با هم جنگیدند، شرح این جنگ را گزنفون و کتزیاس که هر دو در این جنگ حضور داشتندو دی نن مورخی که مدتی در دربار اردشیر دوم بود به تفصیل نوشته اند. این سه نویسنده از حضور کادوسیان به عنوان متحد جنگی مستقل  در این جنگ که متحد اردشیر بودند سخن گفته اند.
 
پیرنیا در کتاب خود این طور نوشته است: «وقتی دو سپاه به هم رسیدند ارته گرس رئیس کادوسی ها به کوروش برخورد و به قول پلوتارک به وی چنین گفت، ای ظالم تر و دیوانه ترین مردی که نام کوروش را لکه دار کردی برای چه سفر شومی این یونانی های پست را به خدمت خود درآورده ای؟ برای این که ثروت پارسی ها را غرات کنند . کسی را که برادر و سرور توست و حال آن که بر یک میلیون مرد که از ت رشیدترند فرمان می دهد. در حال این کاته به تو مسلم خواهد شد که قبل از این که شاه را ببنین سرت از تنت جدا خواهد شد. این را بگفت و زوبینی (نیزه ای) به طرف کوروش پرتاب کرد که به سینه او آمد، ولی به واسطه خوبی جوشن کوروش اثر نکرد و فقط او را تکان داد!!! پس از آن ارته گرس چون اسب خود را برگردانید کوروش پیکانی به طرفش پرتاب کرد که به گردن او آمد. بیشتر مورخین عقیده دارند که او به دست کوروش کشته شد.» [۴]
 

در این جنگ کوروش در ابتدا پیروز گشته بود، سرانجام به روایتی به دست یکی از جنگجوهای کادوسی ها کشته شد و نبرد با پیروزی اردشیر به پایان رسید و در پی آن عقب نشینی تاریخی ۱۰۰۰۰ یونانی به طرف یونان پیش آمد. پس از پایان جنگ، اردشیر هدایای گرانبهایی برای پسران آرته گرس فرستادند. گویا حرف های آرته گرس به مزاق او خوش آمده بود. [۵]
 
[۱]-متن کامل سنگ‌نبشته بیستون، خبرگزاری میراث فرهنگی

[۲]-تاریخ ماد، ای.م.دیاکونوف

[۳]-گیلان، اچ. ل. رابینو و آلکساندر خودزکو

[۴]-پیرنیا حسن،  ایران باستان

[۵]-پیرنیا حسن،  ایران باستان

2 دیدگاه در “نبود گیلان در ردیف مالیات دهندگان به داریوش

  • مرداد ۲۱, ۱۳۹۳ در۱:۲۲ ب.ظ
    پیوندیکتا

    هرودوت در فهرست مالیاتی خود که از ایران زمین تدوین کرده‌است ضمن شرح استان یازدهم از کاسپی‌ها نیز نام می‌برد و می‌نویسد که آنان به دولت هخامنشی خراج می‌دادند. همچنین در بندهای ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هرودوت از کاسیان به عنوان گروه‌های مسلحی که برای سپاه خشایارشاه در جنگ با یونانیان کمک رساندند یاد شده‌است.

    پاسخ
    • مرداد ۲۲, ۱۳۹۳ در۳:۳۸ ق.ظ
      پیوندیکتا

      ۱٫ خشایارشا نام صحیح این پادشاه است نه خشایار که بعد پسوند شاه به آخرش اضافه بشه
      ۲٫ در خود کتیبه ی بیستون نامی از کاسپی ها نیست، هرودوت کاسه ی داغ تر از آش شده دوست عزیز

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *