وَرزا چُمِر

ورزاچمر، اصطلاحی است که محلی ها و جنگل نشینان جنوب کاسپین به فصل جفت گیری گنجه گاو (گوزن) که در جنگلهای هیرکانی این خطه از آستارا تا گرگان یافت می شود اطلاق می کنند و متاسفانه نسل این جانور زیبا و باشکوه به علت شکار بی رویه و نظارت ضعیف نهادهای ذیربط به شدت در معرض خطر قرار دارد فصل ورزاچمر از ابتدای شهریور تا اواسط پاییز ادامه دارد در این فصل گوزن‌های نر و ماده با صدای بلند در جنگل فریاد می‌زنند و با این صدا یکدیگر را می‌جویند.

 

ورزا به معنی گاو نر و چمر به معنای صدا و آوای فراخوان این حیوان به کار رفت.
گوزن‌ها جانورانی متعلق به ۵۰ ـ ۳۰ میلیون سال پیش می‌باشد . اجداد تمام گوزن‌های شاخدار از یک گوزن ابتدایی که محل رویش شاخ بر روی سر به صورت دکمه نمایان بوده ، که بعدها از همین نقطه رویش شاخ‌ها به وجود آمده است . تکامل گوزن‌هاهماهنگ با رشد سایر زوج سمان اولیه حدود ۵۰ ـ۳۰ میلیون سال پیش با ظهور گوزنهای کوتوله با شاخهای بسیار کوچک در جنگل‌های استوایی به وجود آمد. دومین مرحله تکامل گوزنها زندگی در مناطق باز بود که در اثر آن بدن گوزنها بزرگتر بود و پشت آنها کشیده‌تر و پاها بلندتر شدند . و وقتی گوزنها مجبور شدند خود را با شرایط جنگلی تطبیق دهند شاخ‌هایشان رشد کرده و گوزن‌هایی با شاخ‌های شش شاخک ، هشت شاخک و بیشتر به وجود آمدند. [۱]
گوزن‌ها در شمال ایران قدمت طولانی دارند . آنها در گسترده جنوبی دریای کاسپین یعنی جنگلهای پر پشت و زیبای استان‌های گیلان، مازندران و گلستان در کنار سایر گونه‌های جانوری زندگی می‌کنند.

 
در سالهای اخیر همواره در این فصل با هجوم شکارچیان و سودجویان به جنگلهای منطقه برای کشتار این جانور به خاطر شاخها و نیز گوشتش هستیم خبرگزاری مهر گزارش دردناکی را در خصوص انهدام و نابودی این جانور تهیه کرده که به گفته پیران روستایی روزگاری در جنگلهای منطقه به وفور دیده می شدند اما امروزه به شدت در معرض خطر انقراض قرار دارند متاسفانه بسیاری از شکارچیان در فصل ورزاچمر با تقلید صدای گوزن نر از طریق ضبط صوت و با استفاده از لوله شیشه‌ای چراغ‌های نفتی و دمیدن در آن اقدام به تولید صدایی شبیه آوای گوزن کرده و در پی شکار گوزن هستند. در این فصل گوزن‌ها برای دیدار یکدیگر که در خاتمه جفت گیری را به دنبال دارد، علاقه و شتاب نشان می‌دهند و به همین سبب از طرق ساده و راحت می‌توان آنها را فریب داده و شکار نمود.

 
‌گوزن‌ها در فصل ورزاچمربسیار آسیب پذیر بوده و به دلیل ایجاد سرو صدای زیاد پیدا کردن و شکارآنها برای شکارچیان آسان است.
همچنین ساخت و سازهای گسترده و روندهای جاده سازی در دل جنگل و تخریب زیستگاههای این جانور نیز از عوامل دیگری است که حیات آنها را در معرض خطر قرار داده است.

نابودی نسل این جانوران نقش مهمی در کاهش و تنزل سطح تنوع زیستی در منطقه خواهد داشت و نسلهای آینده را از بخش مهمی از میراث طبیعی خود محروم خواهد ساخت.

 

مضمون اسطوره سیاگالش که درمیان بومیان جنوب کاسپین رواج داشته نیز دقیقا در پیوند با این جانور (گوزن) و حرمت قائل شدن جهت شکار بی دلیل آن بوده و این نشان دهنده اهمیتی بوده که در باورهای اصیل مردمان این خطه در خصوص آن وجود داشته اما مع الاسف همراه با کمرنگ شدن این باورهای اصیل و ریشه دار فرهنگی و ریشه دواندن سودجویی مبتنی بر منطق سرمایه داری، این جانور بی آزار و زیبا که حتی در اعتقادات مذهبی مردم ما نیز مورد احترام بوده (با توجه به اینکه امام رضا هنوز هم با لقب ضامن آهو در میان مردم یاد می شود.) در معرض خطر نابودی قرار گرفته است.

 
منابع:
[۱]-مجله شکار و طبیعت ، شماره ۵۷

یک دیدگاه در “وَرزا چُمِر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *