آموزش نوشتار با رسم الخط کیسوم (بخش اول – مقدمه)

آموزش نوشتار با رسم الخط کیسوم (با کمی تغییرات)
 
با سلام خدمت دوستداران زبان و فرهنگ گیلکی. این سلسله مقالات در راستای آموزش رسم الخطی ست که بن مایه ی آن همان رسم الخط کیسوم است که عزیزان دورک و ورگ پیشهاد دادند با این تفاوت که حقیر اندک تغییراتی در راستای هرچه روان تر شدن خوانش متون گیلکی در آن اعمال نموده ام و لزومی نمی بینم نامی دیگر بر آن گذارم آن گونه که رسم است هرکس برای هرکاری اسمی جدید می گذارد. پس در ابتدای امر بر خود لازم می دانم و صمیمانه از آقایان دورک و ورگ برای زحماتشان قدردانی نمایم مخصوصن بابت کیبوردی که با رسم الخط کیسوم و با نام گالیسیان ارائه دادند و متأسفانه حقیر از انجام چنین کاری عاجزم و دست یاری به سمت توانایان این فن دراز می کنم. این رسم الخط برخلاف تصور دوستان وطن پرست پرتی که انگ تجزیه طلبی و حکم های یک طرفه ی پان گیلک که به تازگی میان مخالفان هویت خواهی گیلکان و دیگر اقوام ایرانی رسم شده است (که هرکس از زبان مادری و فرهنگ بومی خود بگوید را متهم به لفظ پان و تجزیه طلبی و … می کنند.) هدف تجزیه و جداسازی زبان گیلکی از دیگر ایرانیان را ندارد و بلکه تنها هدفش روان تر کردن خواننده برای خواندن روان و آسان متون گیلکی ست که از تشّتت گویش ها و لهجه های گیلکی برای خواننده ی متون جلوگیری کند تا بتوان متون را به راحتی هرچه تمام تر خواند.
 
اعتلای فرهنگ و تاریخ و تمدن ایران امروزی تنها با پذیرش تاریخی بیش از ۲۵۰۰ سال آنهم از سوی اقوامی متمدن (و نه به قول موزه ی خرم آباد هنر بی نظیر مردم راهزن لرستان که توهینی بزرگ هم به قوم لر و هم به سازندگان آن همه اثر بی نظیر تاریخی ست که نمونه ی آن در دنیا کمتر دیده شده است) و فرهنگی آمیخته از فرهنگ اقوام مختلف ایرانی با شرایطی مسالمت جویانه و خارج از تنش و سامان دادن به اوضاع بی سر و سامان زبان اقوام فلات ایران و جنوب دریای همیشه کاسپی است تا تمام ایرانیان بتوانند با فراغ بال در کنار یکدیگر زندگی و مشارکت کنند و شاهد ایرانی آباد و آزاد و به دور از جنگ های قومی و غرق در صلح باشیم.
 
هدف حقیر تنها و تنها حفظ ارزش های زبان گیلکی ست فارغ از گویش مناطق مختلف. همیشه گفته ام که راه حفظ زبان گیلکی انتخاب زبان معیار نیست، بلکه اگر موفق به نوشتن راحت و آسان گیلکی شویم آنگاه است که می توانیم فارغ از گویش منطقه ی خود زبانمان را فرامنطقه ای کرده و زبان معیارمان شامل همه ی مناطق گیلک زبان شود و از جنگ های زرگری مختلف آسوده خاطر شویم که این جنگ ها از مهم ترین معضلات رسیدن به موفقیت در راه اعتلای زبان و فرهنگمان است.
 
امروزه حرکت زبان گیلکی مانند زبان هندی که مخلوطی از زبان های مختلف علی الخصوص انگلیسی، عربی و فارسی ست که روز به روز از تعداد واژگان گیلکی مستعمل کاسته و بر واژگان فارسی، عربی و انگلیسی افزوده می شود؛ که این به دلیل نفوذ بیش از حد فارسی در محدوده ی زبانی ماست، به طوری که حتی گاه به دستور زبان گیلکی هم دست برده و آن را تغییر می دهد، و این عوامل باعث مرگ تدریجی زبانی ست که بیش از صد سال تاریخ نوشتاری را یدک می کشد و نمونه هایی هم از نوشتار در قرون گذشته را با خود به همراه دارد و زبانی ست که به آن تعلق خاطر داریم و آن را زبان مادری می نامیم. پس بر ماست که هر چه بیشتر در راستای اعتلای آن بکوشیم و علاوه بر همراه شدن با موج پیشرفت اصالت های زبانی خود را نیز حفظ نموده و در صورت دور افتادگی آنان، احیایشان کنیم.
 
در انتظار نظرات و پیشنهادات دوستان و علاقمندان محترم و عزیز در راستای این هدف والا.
برای شروع این کار بهترین کار نوشتن متونی در حد امکان صحیح و در حد وسع فرامنطقه ای ست تا خوانندگان با متونی با گیلکی خارج از محدوده ی گویش یک منطقه درگیر شده و خود را به چالش بکشد.
 
ابتدایی ترین کار برای این مهم دانلود لینک رسم الخط اولیه کیسوم است که بیش از ۸۰% کار را پیش می برد:

خط کیسوم

 
پایان بخش اول

دامون

دامونم زاده زلزله‌ای مردم کش

10 دیدگاه در “آموزش نوشتار با رسم الخط کیسوم (بخش اول – مقدمه)

  • آذر ۷, ۱۳۹۲ در۵:۲۵ ب.ظ
    پیوندیکتا

    سلام دامون جان. رسم الخط لاتین بئختر ایسه امما فک نکونم جواب بدی، مخاطبˇ چوم عربی رسم الخط جی عادت دأنه و اونأجی بئتر ارتباط برقرار کونه امما رسم الخط لاتین اونه فراری دأنه. ای یته پروژه زمان بر ایسه و با شرایطی کی أمو دأنیم نشأنه یک دفأ أردأن ویط

    پاسخ
  • آذر ۹, ۱۳۹۲ در۴:۴۲ ق.ظ
    پیوندیکتا

    Sөlăm Ali Jön

    Qobul Därөm Ti Gөbө, Aggөrөm Dөqqөt Bötө Bi, Bötөm Ki In Fөqөt Yөtө Pišnөhădө, Ămu Ki Zuri Närim Fөlөn Vөli Ami Zur Zän Mönө Tă Ăyөndө Mën Vөqti Ami Dөst O Qөlөmө Zur Dөkөt Ami Mizө Sөr Xăli Nobun.

    Qobul Därөm Ki Yө Minë Lătinө Ji Fөrăr Kunөn Vөli In Mi Muškil Niyө, Ušănө Muškilө, Dөqqөt Bötө Bi Mu Arabi Xattө Amrä’yөm Binivištөm O Nivisөnөm, Cөrө? Cun Dönөm Ki Ami Millөt Tөnbөlөn, Agө ۱ Săөt Vөxt Bөnän Tunөn I Lătinө Biyămujөn, Vөli Arөbiyө Bă Inkө Bөlөd Niyөn Jön Kөnөšө Amră Xönөn O Jălөb Inө Ki Hөr Jă Mөnnisө Bön Yă Šunөn Unө Lătinө Xönөn Yă Unө Mäniyө.

    Ti Dөs Dөrd Nšnө Bөrär

    پاسخ
  • آذر ۱۴, ۱۳۹۲ در۹:۵۴ ق.ظ
    پیوندیکتا

    پیشترم می نظره بوتم. دوروسه کی خودم کیسومˇ خطˇ سر کار بودم اما ایسه می نظر وگرسه و گونم کی گیلکیه وا هی خطˇ همره نویشتن. البته چنته تغییر اینˇ مئن خأ دأن امما هی خطی گه عربی/فارسی ایسه گیلکیˇ به بئتره.
    – می اصلˇ دلیل اینه کی امه قراره مردومه تشویق بکونیم کی گیلکی بخؤنن و بنویسن و لاتینˇ خط امی کارˇ سختیه دوآلینه چاکؤنه.
    – دوم اینکه امی زوان، عربی و فارسی و کوردی همره روابط دأنه و ایشؤنˇ جی کلمه هیته و گاگلف هدأ. هینˇ وأسی کلمه‌ٰنˇ شکل و صورت اهمیت دأنن.
    – یکی از دلایلی گه لاتینˇخطه امی ذهنˇ مئن خؤجیر کؤنه، اینˇ وأسی‌ئه کی غربی‌مآبی و فرنگی‌مآبیه خوش دأنیم. امما مساله اینه که مؤدرن بؤن و جهانی بؤن، وا ریشه‌یی و فرهنگی ببون. ناواله، خط مهم نیه. ای خط امی خطم ایسه. پیرشرفشا شئرؤن هی خطˇ همره بنویشته ببؤ و دوروس نیه اگه اینه عربی یا فارسی بدؤنیم.
    – لاتین نویشتن، امی وضعیتˇ مئن کی چنته لهجه دأنیم ویشتر مانع چاکؤنه. امماای خطی کی دأنیم ای قضیهٰ کمترأکؤنه.
    – او هزینه و انرژی‌یی کی خأنیم بنیم تا یکته تازه خط جادکئه، تینیم بنیم اینˇ سر کی به امی زوان بنویسیم و تولید بکونیم و دیگرانه باموجیم.

    پاسخ
  • آذر ۱۵, ۱۳۹۲ در۱:۵۸ ب.ظ
    پیوندیکتا

    تشویق کودنˇ سر کی اصن بحثی نیه و عربی ئمرأ ویشتر ایشانˇ وأنه ولی مو هنده گونم کی لاتین بئتره. می نظره کی لاتین اتفاقن باعث بونه که لهجه’ن توفیر کما بون
    و بس چی کی بأ وخت نأن و زور زأن

    پاسخ
  • فروردین ۱۹, ۱۳۹۳ در۴:۳۸ ب.ظ
    پیوندیکتا

    در تبری ما در تلفظ بعضی از واژگان از واج صدا داره ( آ ) استفاده میکنیم . دقیقا همون طور که در فارسی آب و بیدار را تلفظ میکنیم مثل : نِفار ، کالوم ، هِستِکا ، ولی در این کیبورد جای این واج خالیست .

    پاسخ
    • فروردین ۲۰, ۱۳۹۳ در۳:۵۶ ق.ظ
      پیوندیکتا

      در ویرایش پیشنهادی من ăĂ برای آنها تفریض شده

      در بخش دوم حروف پشنهادی و اضافه شده ی خودمو گفتم

      مثلن آب: Ăb

  • دی ۹, ۱۳۹۳ در۹:۰۰ ق.ظ
    پیوندیکتا

    ۱))))
    خط لاتین بهتر است یا اسلامی (فارسی عربی )
    در شرایط فعلی خط اسلامی یا فارسی عربی بهتر است چون چشم ما بیشتر به ابن خط عادت دارد، افراد بیشتری آن را بلدند و با آن راحتند ، بعلاوه اگر بخواهیم لاتین بنویسیم باید یک سیستم آوایی جدید و مختص به گیلکی ابداع کنیم ، چون مصوتهای گیلکی خیلی زیاد است دو کار می شود کرد یا برای هر مصوت یک نشانه به کاربرد ، مثل کاری که ترکیه و آذربایجان و تاجیکیستان انجام دادند یا اینکه مثل زبان انگلیسی از روش ترکیب مصوتها استفاده نمود. چون آواهای گیلکی محدود به ۶ آوای فارسی نیست نمی توانیم مثل ترکها برای هر مصوت یک علامت اختصاصی بگذاریم ، اگر بخواهیم با نشانه های مختلف بر روی مصوتهای متداول ، مصوتهای اختصاصی را مشخص کنیم دو اشکال پیش می آید : ۱- نوشتن و خواندن سخت می شود و ظاهر نوشته خیلی شلوغ می شود ۲- چون تلفظ ها از هر منطقه به منطقه دیگر متفاوت است همه شاکی می شوند و هرکس می خواهد به شیوه گفتار محلی خود بنویسد و هرج و مرج و تفرقه تشدید می شود
    کار دیگری که می شود کرد این است که به روش من مصوتهایی را که بین دو مصوت خالص قرار دارند به صورت مصوت ابتدا اندکس مصوت انتها بنویسیم که این کار را من برای فونوتیک نویسی فقط مجاز می دانم نه برای نوشتن روزمره چون نوشتن را سخت می کند – را دیگر که برای لاتین نویسی هست روش تقلید از زبان انگلیسی است که باید املا و تلفظ را حفظ نمودکه این هم با توجه به شرایط فعلی که امکان آموزش همگانی نیست ، کمکی نمی کند
    بنابراین با توجه به همه مطالبی که گفته شد در حال حاضر استفاده از خط فارسی عربی بهتر است – البته برای بحث های زبانشناسانه که به فونوتیک دقیق نیاز هست من همان روش اندکسی خودم را استفاده می کنم و سایر ظرائف زبانی را هم با استانداردهایی که وضع کرده ام نشان می دهم (در جای مناسب توضیحش خواهم داد)
    مزیتهای خط فارسی عربی
    نیاز به آموزش چندانی ندارد چون مردم آن را بلدند
    چون در تلفظها دقیق نمی شود به اختلافها دامن نمی زند
    توجه کنید که بفرمایید را افغانها ، تاجیکها و ایرانی ها به یک شکل می نویسند ولی ایرانی خیلی رقیق می خواند افغانی می خواند: بیفرمایِد و تاجیکی می خواند : بیفرموآید
    این مزیت خط فارسی عربی است که یک شکل را به چند فونوتیک می شود خواند و سبب کاهش تفرقه می شود مثل بارز xane و xana می باشد که هردو به شکل خانه نوشته می شود و تاجیکها آ را هم باتمایل به اُ می خواندد xoana

    پاسخ
    • دی ۹, ۱۳۹۳ در۱۱:۰۷ ق.ظ
      پیوندیکتا

      سلام

      ممنونم

      اول از همه نکته‌ی آخر رو بگم :).

      این‌که افغان‌ها و تاجیک‌ها و ایرانی‌ها بفرمایید رو یه شکل می‌نویسن و سه شکل می‌خونن به‌خاطر عادتشونه (یعنی چون از اول به اون شکل خوندن و به شکل دیگه‌ای نوشتن براشون عادی شده)

      ۲٫ ما هم در پی پیدا کردن تمام مصوت‌های زبان گیلکی هستیم. و فعلن به همین میزانی رسیدیم که نوشتیم.

      ۳٫ در لینک زیر متنی رو به این خط نوشتم و حتمن نوشته‌های دیگه‌ی منو به این سبک دیدی. من که شلوغی‌ای در ظاهر نوشته مشاهده نکردم. اما به طور قطع برای چشم خواننده در ابتدا ناآشنا به نظر میاد

      http://caspiland.com/tasiyan.html

      ۴٫ «چون تلفظ ها از هر منطقه به منطقه دیگر متفاوت است همه شاکی می شوند و هرکس می خواهد به شیوه گفتار محلی خود بنویسد» مقاله‌‌ی گویش معیار من مربوط به همین مطلبه.

  • مرداد ۴, ۱۳۹۴ در۸:۲۰ ق.ظ
    پیوندیکتا

    چند نکته رو لازم میدونم متذکر شم؛

    ۱_با اینکه خودم موقع تایپ گیلکی از حروف فارسی استفاده میکنم, اما فکر میکنم استفاده از حروف لاتین برای جهانی شدن و عمومیت بخشیدن راحت تر باشه.

    ۲_ توجه به این نکته که تفاوتی بین گویش شرق گیلانی و گویش مرکز و غرب گیلان وجود داره که متاسفانه در معرفی این رسم الخط و مثال های آورده شده خواسته یا ناخواسته گویش شرقی ارجحیت پیدا کرده
    برای مثال: کلمه “اینجا” در گویش شرق گیلانی “era”( با کسره) و در گویش غربی “ara” ( با فتحه) بیان میشه, بهتر بود در نوشتن از علامتی استفاده میشد که هر دو صدا رو میده و انتخاب بیان فتحه یا کسره رو خود خواننده بر عهده بگیره ؛ اینجوری در حین استقلال در گویش رسم الخط یکسان خواهد بود و این اشکالی نداره چون نمونه موفق این موضوع کشور پهناور چین هست که گویشهای مختلف از رسم الخط یکسان استفاده میکنن. یعنی وحدت در نگارش و استقلال در گویش (تلفظ)
    (متاسفانه فکر کنم یکی از دلایلی که اکثر کاربران این سایت خوب شرق گیلانی هستن این مهم باشه. شاید هم غرب و مرکز گیلان رو جز این سرزمسن نمیدونید!!!!!؟ )

    ۳_ اگر بخواهیم مورد بالا و مثالهای دیگه از این دست ( مثلا: وجود چند حرف با یک صدا در فارسی که بی نظمی و تشدد انتخاب برای نوشتار به وجود میاره,
    همچنین نبود برخی مصوت ها در زبان فارسی (چون زبان گیلکی زبانی آوایی تر نسبت به فارسی است)رو هم میتونیم مد نظر قرار بدیم.

    برای نمونه بین المللی این موضوع هم میشه به رسم الخط زبان ترکی استانبولی بعد از استقلال از شوروی اشاره کرد.

    ۴_ فراموش نکنیم ما گیلک زبانهایی در سراسر دنیا داریم که رسم الخط لاتین میتونه در جذب اونا به این زبان کمک کنه, همینطور اقوام گیلکی داریم که در فلات آناتولی (ترکیه) زندگی میکنن و به اشتباه کورد خونده میشن( توسط دولت ترکیه) و مثالهای دیگه از این دست …

    موارد دیگه ای هم هست که اگه مجال باشه و علاقه دوستان میشه راجع بهش صحبت و تبادل نظر کرد

    پاسخ
    • مرداد ۴, ۱۳۹۴ در۱۱:۴۲ ب.ظ
      پیوندیکتا

      خیلی ممنون از نظرتون

      فقط یه نکته بگم که در این سایت از شرق. مرکز و غرب سرزمین کاسپین نویسنده داریم

      من شرق گیلانی هستم و غرب گیلانی هم داریم

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *