گیل و دیلم از اقوام آمارد و کادوس

از تحولات مهم گیلان در دوران ساسانیان، قدرت گرفتن اقوامیست که در تاریخ، در منابع عربی و فارسی، به گیلی و دیلمی مشهور شدند. در این دوره از دیگر نام هایی اقوام باستانی گیلانی کمتر ذکری به میان می آید و در بیش تر گزارش های تاریخی، از گیل ها و دیلمیان (که از اواخر دوره اشکانی در نواحی جنوبی دریای کاسپین (فرشوادگر) قدرت و اهمیت یافته بودند) سخن به میان آمده.
 
-پلین ، نویسنده قرن اول میلادی بر این باور است که گل ها همان کادوسیان هستند.
-ژ. دوسنت کروا که در اثر خود به نام تحقیقات تاریخی و جغرافیایی درباره سرزمین ماد، درباره ی کادوسیان اطلاعات با ارزشی جمع آوری کرده، نوشته است دنیس لو پیریژت از قوم کادوسی با نام گل سخن گفته است.
-بارتولد، خاورشناس روسی در اثر معروفش جغرافیای تاریخی ایران می نویسد: «در عهد قدیم سکنه ی گیلان را کادوسیان تشکیل می دادند. همین قوم یا قسمتی از آن را گیل … هم می نامیدند.»
-سر آرنولد ویلسون در کتاب خصائل ملی و نژادی ایران، اقوام گلای و کادوسی را از ساکنان نخستین ایران به شمار اورده است. دیگر از نویسندگان گیل ها و دیلمیان را از یک ریشه و نژاد دانسته اند.
 
بدین گونه گیل ها و دیلمیان را از ساکنان اولیه گیلان پیش از ورود آریائیان هستند. قراین و شواهد تاریخی بیش تر بیانگر آنند که این دو قوم در پی هم زیستی و ادغام تیره ها و نژادهای بومی  پدید آمده اند. گیل ها و دیلمیان پس از آن که آماردها بر اثر حمله فرهاد اشکانی که در بخش های قبل گفته شده بود کوچ اجباری شان به آن سوی البرز رو به ضعف گذاشتند، در گیلان قدرت گرفتند و به نظر می رسد آنها فرززندان آمارد ها هستند . در این میان بیش از گیلها، دیلمیان که پیش تر قدرت آمارده مانع از گسترش قدرتشان شده بود در نواحی جنوبی در یای کاسپین اهمیت و آوازه یافتند و در دوره ی ساسانیان تمامی گیلان کنونی و بخشی از سرزمین های مجاور گیلان، به نامی که خارجیان آنها بر انان گذاشتند یعنی دیلمان یا دیلمستان خوانده می شد که معنی آن می شود دشمنان سرسخت .
 
احمد کسروی درباره گیل ها و دیلمیان در زمان ساسانیان نگاشته است: «این دو تیره (گیل ها و دیمیان) گویا از یک ریشه و نژاد بودند. در زمان ساسانیان و اوایل اسلام دو تیره مذکور از هم جدا و دیلمان یا تیره دیلم از هر حیث بزرگ تر و معروف بوده اند و از این رو، سراسر ولایت را به نام ایشان دیلمان یا دیلمستان خوانده و چه بسا که همه مردم آنجا (گیلان را نیز) دیلم می نامیدند. از اینجاست که در نوشته های دوره ساسانی و اوایل اسلام کمتر به نام گیل بر می خوریم و بیشتر نام دیلم یا دیلمان است. همچنان که اکنون برعکس آن دوره ها سراسر ولایت به نام گیلان معروف است. دیلمان مردم جنگی و دلیر و در فن رزم به مهارت معروف بودند و از نخست در پناه جنگل و کوهستان خود که از سخت ترین و استوارترین قطعه های ایران است، خودسر و آزاد زیسته، زیر فرمان حکمرانان و پادشاهان ایران کمتر می رفتند، بلکه چنان که مورخان صدر اسلام نگاشته اند در زمان ساسانیان و شاید در روزگار اشکانیان و هخامنشیان هم این مردم نه تنها فرمان پذیر و باج گذار پادشاهان ایران نبوده اند، خودسر و یاغی می زیستند، بلکه چه بسا که از کوهستان خود بیرون تاخته، در شهرها و ولایت ها تا هر جا که می توانستند به چپاول و تاراج می پرداختند و حکمرانان ایران دست بر سرزمین آنان نداشته، ناگزیر دژهایی ساخته و لشکرهایی در برابر آن طایفه نشانده بودند.» به گفته اقای کسروی هر کس جدا از جای دیگر باشد یاغی است !
 
این ها همه سخنانی بود که از کتب نقل کردیم. شواهد تاریخی نشان می دهد که گیل ها و دیلمیان دو طایفه از قوم بزرگ آمارد یا کادوس بودند و در زمان ساسانیان به قدرت رسیدند، آنها همانند پدران خود رفتار میکردند و بیشتر به استقلال علاقه داشتند . منتهی آن هایی که به نام دیلمی معروف شدند اقوامی بودند که در کوهستان زندگی می کردند(ماندند)، آنانی که گیل معرفی شدند فکر می کنم که به خاطر زندگی کردن در جلگه و در واقع روی گیل (یا همان گل در زبان فارسی) نام گیل را گرفته اند. در رابطه با استقلال اینان که بعدها بیشتر بحث خواهد شد فعلا باید عرض کنم که من فکر می کنم جز در پاره ای از مقاطع این قوم (مردمان این ناحیه یا همان آماردها و کادوسیان) مستقل بودند و همیشه در مقابل سپاهیان خارجی ایستادگی می کردند. مردمان جنوب دریای کاسپین و سرزمین فرشوادگر در دوره های مختلف نام هایی متفاوت داشته‍اند ولی همه این نام ها از یک ریشه بوده است . اولین قوم بزرگ کاسپین بود که بعد ها تبدیل به آمارد و کادوس شد و بعد از آن نام هایی همچون گیل و دیلم و تالش به میان آمد.

یک دیدگاه در “گیل و دیلم از اقوام آمارد و کادوس

  • اسفند ۲, ۱۳۹۲ در۴:۵۰ ق.ظ
    پیوندیکتا

    زنده باد گیل و دیلم زنده باد گیلامارد و درود بر مردمان گیلان مازندران و کاسپین سر افراز

    پاسخ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *